Главная / Сиёсат / Грин-карта можароси, ноқонуний миграсия – АҚСҲ елчиси билан суҳбат

Грин-карта можароси, ноқонуний миграсия – АҚСҲ елчиси билан суҳбат

АҚСҲнинг Ўзбекистондаги елчиси Жонатан Ҳеник билан интервю ташкил қилди. Суҳбат давомида елчи Ню-Ёркда бўлиб ўтган «К5+1» саммити натижалари, президент Байденнинг Марказий Осиё давлатларидан бирига еҳтимолий ташрифи, Ўзбекистоннинг сармоявий имкониятлари, Жексон-Веник ҳужжати бекор қилиниши, АҚСҲ-Кҳитой муносабатлари, Афғонистоннинг Ғарб мамлакатлари банкларида тутиб турилган маблағлари қайтарилиши ҳамда Ўзбекистон фуқаролари учун АҚСҲ визасини олишдаги муаммолар ҳақида ўз фикрларини билдириб ўтди. У ноқонуний муҳожирларни йўлда юзага келиши мумкин бўлган кҳавфлардан огоҳлантириб, одамларни АҚСҲга ноқонуний боришдан қайтарди.

— Жаноб елчи, сизни кўриб турганимиздан мамнунмиз, интервюга розилик берганингиз учун катта раҳмат.

— Таклиф қилганингиз учун сизга раҳмат.

— Суҳбатни президент Мирзиёевнинг АҚСҲга сентябр ойидаги ташрифидан бошласак. Сизнингча, ташриф қай даражада самарали бўлди?

— Фикримча, президентнинг Ню-Ёркка ташрифи жуда самарали кечди. Ташриф жараёнини тўлиқ кузатмаган бўлсам-да, ижтимоий тармоқлар орқали Ўзбекистон етакчиси АҚСҲнинг кўплаб компаниялари раҳбарлари билан учрашувлар ўтказганидан, БМТ Бош ассамблеясида қатнашиб, нутқ сўзлаганидан кҳабардор бўлиб турдим. СҲунингдек, у президент Байден билан учрашди ва Марказий Осиёнинг бошқа етакчилари билан бирга «К5+1» форматидаги саммитда иштирок етди.

— «К5+1» саммити чоғида президент Байден АҚСҲ Марказий Осиёга кҳавфсизликни таминлаш учун ажратиладиган маблағ миқдорини ошираётганини айтди. Бунинг сабаблари нимада? АҚСҲ ҳали ҳам минтақада еҳтимолий таҳдидлар бор деб ҳисоблайдими?

— Президент Байден ва давлат котиби Блинкен учрашув давомида Марказий Осиё раҳбарларини диққат билан тинглади. Айтишим мумкинки, минтақа давлатларида ҳали ҳам кҳавфсизлик ва барқарорлик билан боғлиқ кҳавотирлар бор. Бу айниқса, Афғонистон томонидан келиши мумкин бўлган кҳавфлар билан боғлиқ. СҲундан келиб чиқиб, биз минтақада тинчлик ва кҳавфсизликни таминлаш учун қўшимча сармоя киритиш керак, деб ҳисоблаймиз. Бу борадаги ҳамкорлик масалалари асосан чегаралар дакҳлсизлигини таминлаш ва терроризмга қарши биргаликда курашишдан иборат.

— Президент Байден Марказий Осиё давлатларидан бирига ташриф буюриши мумкинлигини айтди. Бунинг еҳтимоли қандай? Агар ташриф амалга ошса, у қайси давлатга келиши мумкин?

— Очиғини айтсам, президент Байденнинг Марказий Осиёга келиши ҳақидаги гапи мен учун ҳам кутилмаган янгилик бўлди. Биламизки, шу кунга қадар АҚСҲнинг бирор президенти минтақага келмаган. Президент Байденнинг режаларини билмайман, лекин агар унинг шундай истаги бўлса, демак бу амалга ошиши мумкин. Ташриф қачон ва қайси давлатга бўлиши ҳақида еса аниқ бир нима дея олмайман.

— Ню-Ёркдаги саммит натижалари ҳақида тўкҳталиб ўтсангиз. Учрашув давомида айнан қайси соҳаларда ҳамкорликни кенгайтириш масалалари муҳокама қилинди?

— Биринчи навбатда ушбу учрашув формати ҳақида айтиб ўтсам. Марказий Осиё давлатлари ва АҚСҲ ўртасидаги «К5+1» дипломатик платформаси 2015 йил Самарқандда ташкил етилган ва ўшандан бери мунтазам учрашувлар ўтказиб келинмоқда. АҚСҲда Байден мамурияти раҳбарликка келиши билан еса икки ўртадаги ҳамкорлик янада фаоллашди. Биз ўтган йилларда вазирлар даражасидаги бешта учрашувга ва енди еса президентлик даражасидаги илк учрашувга гувоҳ бўлдик. Бу Марказий Осиё ва АҚСҲ муносабатлари сезиларли даражада ўсганидан далолат.

Платформа ташкил етилган дастлабки даврда у асосан икки ўртада мулоқот воситаси сифатида кўрилган. Орадан бир оз вақт ўтиб еса биз уни кенгайтиришга қарор қилдик, чунки алоқалар ўсиб бориши шуни талаб қиларди. Натижада унинг таркибида учта ишчи гуруҳ тузилди. Улардан биринчиси иқтисод, иккинчиси енергетика ва атроф-муҳит, учинчиси еса кҳавфсизлик масалаларини муҳокама қилади. Бу ишчи гуруҳлар турли дастурларни амалга оширишда фаол бўлиб келмоқда.

Бундан ташқари, АҚСҲ ва Марказий Осиё давлатлари «К5+1» платформаси котибиятини ҳам тузган. У олти давлат вакиллари мунтазам равишда виртуал учрашиб, ривожланиш масалаларини кўриб чиқиши ҳамда янги режаларни амалда татбиқ етиши учун муҳокама майдони сифатида кҳизмат қилади.

Бевосита Ню-Ёркдаги саммит ҳақида гапирадиган бўлсак, шуни айтиш мумкинки, йиғилишда томонлар кўплаб масалаларни, кҳусусан, кҳавфсизлик билан боғлиқ муаммоларни кўриб чиқишди ва президент Байден сиз олдинги саволда еслаб ўтган қўшимча ёрдам ажратиш ҳақидаги қарорини елон қилди.

Олти давлат раҳбарлари енергетика, қайта тикланувчи енергия ресурслари, минтақа енергия тизимини такомиллаштириш ҳамда уни бошқа минтақаларнинг енергия тизимлари билан боғлаш зарурати бўйича фикр алмашишди. Томонлар иқтисодий ҳамкорлик, Марказий Осиёга инвестисия кўламини ошириш учун бизнес муҳитни якҳшилаш каби масалаларни ҳам муҳокама қилишди. СҲу мақсадда президент Байденнинг таклифи билан «К5+1» платформасини қўллаб-қувватловчи янги кҳусусий сектор фаолияти йўлга қўйилиши кутиляпти. Унинг асосий вазифаси кҳорижий инвестисияларни, кҳусусан, АҚСҲ сармоясини минтақага жалб қилиш ва бизнес учун шароитларни якҳшилашдан иборат бўлади.

Давлат раҳбарлари Марказий Осиёнинг жаҳон бозорлари билан алоқаларини мустаҳкамлаш зарурати ҳақида ҳам гапириб ўтишди. Бу аслида узоқ йиллардан бери муҳокама қилинади, лекин айни дамда гап транзит ва транспорт йўлаклари, жумладан, Каспий денгизи орқали Европа бозорига бориш ҳақида кетмоқда. Бу йўналишда ҳам бир қатор режалар ва дастурлар мавжуд.

Президент Байден Ню-Ёркдаги саммит давомида яна шуни ҳам айтдики, келгуси ойда Ўзбекистон «К5+1» форматидаги учрашувга мезбонлик қилади. У АҚСҲ Кҳалқаро тараққиёт агентлиги раҳбари Саманта Пауер бошчилигида Марказий Осиё давлатлари вакиллари иштирокида бўлиб ўтади. Унда етибор қаратиладиган мавзулардан бири – айнан транспорт йўлаги масаласи бўлади.

СҲунингдек, саммит иштирокчилари инсон ҳуқуқлари масаласида ҳам фикр алмашди. Президент Байден фуқаролик жамиятини мустаҳкамлаш ишлари давом еттирилиши ва бутун минтақада аёллар ҳуқуқларини кенгайтириш бўйича иш олиб борилиши зарурлигини такидлади. У ногиронлиги бор шакҳсларнинг жамиятга интеграсиялашуви осон кечиши учун «К5+1» платформасида қўшимча ишлар амалга оширилиши фойдали бўлишини айтиб ўтди.

Ню-Ёркдаги учрашувнинг яна бир натижаси президент Байден «муҳим минераллар бўйича диалог» деб атаган йўналиш бўлди. Барча мамлакатларнинг иқтисодий ривожланиш йўлига, келажагига назар ташлар еканмиз, фойдали қазилмалар аҳамияти қанчалик юқори еканини кўрамиз. Минералларга бой ҳудуд сифатида Марказий Осиё АҚСҲ билан ҳамкорлик қилиш учун катта имкониятларга ега ва биз ушбу минералларни қазиб чиқаришда зарур текҳникаларни тақдим етиш орқали кўмаклашишга тайёрмиз. Умид қиламизки, ушбу фойдали қазилмалар минтақа давлатлари аҳолиси, кҳорижий мамлакатлар ва кҳусусан Америка Қўшма СҲтатларига фойда келтиради.

Саммит давомида шу ва шу каби бошқа масалалар кўриб чиқилди. Ендиликда уларнинг ижросига киришилади.

— Сиз Марказий Осиё давлатлари, кҳусусан, Ўзбекистоннинг сармоявий имкониятлари ҳақида гапирдингиз. Айтинг-чи, АҚСҲ Ўзбекистонда иқтисодиётнинг қайси соҳаларига инвестисия киритиш фойдалироқ деб ҳисоблайди?

— Ўзбекистон Марказий Осиё давлатлари орасида иқтисоди енг кенг қамровли ва кўп тармоқлиси ҳисобланади. СҲундай екан, мамлакатингизда Ғарб учун, кҳусусан, Америка Қўшма СҲтатлари учун иқтисодиётнинг кўплаб жозибадор тармоқлари мавжуд.

Сўнгги пайтларда биз АҚСҲнинг Аир Продуктс енергетика компанияси Ўзбекистонга катта сармоя киритганини кўрдик. Улар мамлакатингизга қарийб 2 миллиард доллар инвестисия киритган. Адашмасам, президент Мирзиёев Ню-Ёркда ушбу компания раиси билан учрашди ва енергетика соҳасига янада кўпроқ сармоя киритиш режалари малум қилинди.

Биз қишлоқ кҳўжалиги, жумладан, пакҳтачилик, қурилиш ва тоғ-кон саноатига ҳам сармоя киритганмиз. Бундан ташқари, ИТ соҳасида инвестисия киритишга қизиқиш билдирган компанияларимиз ҳам бор. Улар юртингиздаги фаолиятини мунтазам кенгайтириб бормоқда. СҲу ўринда айтишим керакки, Ўзбекистон ҳам АҚСҲга ИТ кҳизматлари експортини анча оширган.

СҲундай екан, ҳамкорликнинг айнан бир йўналишини алоҳида етироф етиш қийин, менимча. Сармоя киритиш мумкин бўлган кўплаб тармоқлар мавжуд.

— Сентябр ойи бошида АҚСҲ сенаторлари Крис Мёрфи ва Тод Янг Ўзбекистон, Қозоғистон ва Тожикистон учун Жексон-Веник ҳужжатини бекор қилиш ва улар билан одатий савдо муносабатларини йўлга қўйиш бўйича Конгрессга таклиф киритганди. Бу борада бирор ўзгариш бўлиши кутиляптими?

— Президент Байден мамурияти бу ҳужжат аллақачон бекор қилиниши керак деб ҳисоблайди. Чунки Ўзбекистон бир неча йилдан буён ушбу ҳужжат талабларига оғишмай амал қилиб келмоқда. У асосан ҳаракат еркинлигини тартибга солади ва Ўзбекистон фуқароларига еркин саёҳат қилиш имконини беради.

Ҳужжатни бекор қилиш ҳуқуқи АҚСҲ Конгресси тасарруфида. Бу каби масалалар фақатгина Конгресс томонидан ҳал қилиниши мумкин.

Мен бу борада таклифлар билдирилиб, олдинга силжиш бўлаётганини кўришдан кҳурсандман, албатта, лекин ҳужжат қачон ва қай кўринишда бекор бўлиши ёки ўзгариши ҳақида бирор нима дея олмайман.

— Ўзбекистон фуқароларининг АҚСҲда еркин ҳаракатланиш имкони ҳақида гапирдингиз. Мендаги малумотларга кўра, аксарият ўзбекистонликларнинг АҚСҲга бориш учун топширган виза аризалари елчикҳона томонидан рад етилмоқда. Бунинг сабаблари нимада? Вазият ўзгаришини кутиш мумкинми?

— Бу йил биз Ўзбекистон фуқароларидан рекорд даражада кўп виза аризалари қабул қилдик, виза суҳбатлари ташкил етдик ва рекорд даражада кўп визалар бердик. СҲундай екан, бу борадаги фикрингизга қўшилолмайман. Окҳирги пайтларда АҚСҲга саёҳат қилиш истагини билдираётган ўзбеклар сони кескин ортиб бормоқда.

Тўғри, айрим фуқаролар виза ололмаган бўлиши мумкин. Бунинг сабаблари турлича ва бу сабаблар ҳар доим ҳам елчикҳонага боғлиқ бўлавермайди. Конгресс барча елчикҳоналарга бир кҳил талаблар қўяди. Бу талаблардан мақсад – АҚСҲга кирувчиларнинг қонунларни ҳурмат қиладиган фуқаролар бўлиши ва саёҳат мақсадлари қонун доирасида еканига ишонч ҳосил қилиш.

Айтиб ўтганимдек, сўнгги пайтларда кўплаб ўзбеклар туризм, бизнес, талим ва ҳаттоки иш учун АҚСҲга сафар қилишмоқда. Бироқ ноқонуний саёҳат қилувчилар сони ҳам анча ортган. Улар Марказий Америка орқали жуда кҳавфли йўллардан ўтиб, Мексика ва АҚСҲ чегарасини ноқонуний тарзда кесиб ўтмоқда. Мен уларни бундай қилишдан қатий қайтарган бўлардим, чунки бу жуда кҳавфли. Йўлда одам савдоси билан шуғулланувчилар қўлига тушиб қолиш еҳтимоли бор. Улар ўзлари уддасидан чиқа олмайдиган ишларни вада қилиб, ноқонуний мигрантлардан катта пул талаб қилишади. Бу каби ҳолатлар айниқса сўнгги вақтларда жуда кўпайган. Ўзбеклар ҳудудини кесиб ўтаётган мамлакатлар уларга чегараларни ёпмоқда. Бу еса уй-жойини сотиб, бор пулини сарфлаб йўлга чиққанларни қийин аҳволга солиб қўймоқда.

АҚСҲ чегарасигача етиб боришни уддалаганлар еса ўша ерда қўлга тушяпти. Олдинлари уларни қўйиб юборишарди, бироқ ҳозирда тартиб-қоида анча ўзгарган. Чегарани бузиб ўтганлар қўлга олиниб, ўз юртларига депорт қилиняпти. СҲундай екан, мен яна бир бор одамларни АҚСҲга ноқонуний йўллар билан бориш фикридан қайтарган бўлардим.

АҚСҲга боришнинг кўплаб қонуний йўллари бор. Мен юқорида санаб ўтганлардан ташқари, грин-карта лотереяси ҳам шулар жумласидан. Биз ҳар йили дунё бўйлаб 55 мингта грин-карта лотереяларини таклиф қиламиз. СҲу ўринда айтиб ўтишим керакки, Ўзбекистон фуқаролари грин-карта ўйновчилар сони бўйича дунёда енг юқори ўринларда туради.

Ноқонуний саёҳатчилар бир нарсани билиши зарур: улар бу ишлари орқали АҚСҲ ҳудудидан бутунлай қувилиши мумкин, яни уларга мамлакат ҳудудига кириш, грин-карта ўйнаш, визанинг ҳар қандай турига топшириш тақиқланади. Бу ҳам одамларни АҚСҲга ноқонуний миграсиядан қайтаришимизга асосий сабаблардан.

— Айрим грин-карта лотереяси ғолиблари елчикҳона томонидан интервюга таклиф етилмади. Уларга жойлар сони тугагани малум қилинди. Кҳўш, уларнинг виза олиш имкониятлари енди нима бўлади?

— Гапингиз тўғри. СҲу ўринда бу тизим қандай ишлашини қисқача тушунтириб берсам. Айтиб ўтганимдек, биз ҳар йили дунё бўйича 55 мингта лотерея таклиф қиламиз, унда иштирок етиш мутлақо бепул. Агар сиз грин-карта ютиб олсангиз кейинги босқичга ўтасиз ва керакли ҳужжатларни топширишингиз керак бўлади. Уларни топшириб бўлгач, елчикҳонага суҳбат учун таклиф етиласиз. Интервюга таклиф етиш учун шартлардан бири – 55 мингта жойнинг барчаси тўлиб қолмаган бўлиши, яни сиз учун бўш ўрин мавжудлиги. Биз ушбу жойлар айрим сабабларга кўра бўш қолиб кетмаслиги учун мавжуд ўринлар сонидан кўпроқ одамга лотереялар тақдим етамиз.

Айрим йилларда грин-карта ютган ўзбекларнинг барчаси суҳбатга чақирилган, базида еса дунё бўйлаб 55 мингта ўриннинг барчаси учун суҳбат ташкил етилиб, жойлар сони тугагани сабабидан Тошкентдаги елчикҳона ҳам интервюларни тўкҳтатишга мажбур бўлган. Бу шуни англатадики, агар сиз суҳбатга чақирилмаган бўлсангиз, сизнинг имкониятингиз, минг афсуски, куйиб кетган бўлади. Лотереяда яна иштирок етиш истагингиз бўлса, кейинги йилда уни қайтадан ўйнашингиз мумкин.

Унутмаслик керакки, ҳатто суҳбат босқичига етиб борсангиз ҳам бу грин-карта берилишини кафолатламайди. Чунки ҳужжатлардаги малумотлар якҳшилаб текширилади ва агар уларда камчиликларга йўл қўйилган ёки кҳато малумот киритилган бўлса, бу ҳам сўзсиз ўз тасирини кўрсатади. Мисол келтираман, олдинги йилларда шундай ҳолатлар бўлганки, айрим номзодлар исмлари ёзилиш шаклини, ундаги бир-иккита ҳарфни ўзгартириб лотерея учун бир нечта ҳужжат топширган. Бундан мақсад – ютиш имкониятини ошириш. Агар шу каби ҳолатларни аниқласак, интервю босқичида бўлса ҳам уларни четлаштирамиз.

— Грин-карта ютганларнинг базилари интервюга таклиф етилмагани сабабини Россия фуқаролари Ўзбекистонга келиб, елчикҳонадаги суҳбат жойларини банд қилиб олгани билан изоҳлади. Бу қанчалик тўғри? Чиндан ҳам бунинг тасири бўлдими?

— Мутлақо йўқ. АҚСҲда бу бўйича макҳсус марказ бор. У кимни қачон интервю қилиш ҳақида елчикҳонага керакли кўрсатмалар беради. Бизда суҳбатларни ташкил етиш учун имконият етарли еди, бироқ дунё бўйлаб мавжуд 55 мингта жой тўлиб қолиши натижасида улгурмай қолдик. СҲундай екан, Россия фуқаролари Тошкентдаги АҚСҲ елчикҳонасига келиши бу жараёнга ҳеч қандай тасир кўрсатгани йўқ.

— АҚСҲ елчикҳонаси Ўзбекистонда инглиз тилини ўқитиш тизимини якҳшилашга алоҳида етибор беряпти. Яқиндагина Америкадан келган 25 нафар ўқитувчи 10 ойлик дастур асосида иш бошлади. СҲу ва шу каби бошқа лойиҳалардан кўзланган мақсад ва натижалар ҳақида тўкҳталиб ўтсангиз.

— Тўғри айтдингиз. Биз Ўзбекистонда инглиз тили ўқитиш тизимини такомиллаштиришга катта сармоя киритганмиз. Бу аслида президент Мирзиёевнинг бир неча йил олдин илгари сурган мактабларда тил ўрганиш тизимини якҳшилаш ташаббуси билан боғлиқ. Бизнинг асосий лойиҳаларимиздан бири – инглиз тили дарсликларини ишлаб чиқишда кўмаклашишдан иборат бўлди. Кҳалқ талими вазирлиги билан биргаликда янги дарсликлар, ўқув қўлланмалари тайёрладик ва уларни Ўзбекистондаги деярли барча мактабларга етказиб бердик.

Бундан ташқари, мактаб ўқитувчилари учун макҳсус курслар ташкил етиб, уларнинг малакасини оширишга ўз ҳиссамизни қўшдик. Бир неча йил давомида вазирлик билан ҳамкорликда ташкил етилган ушбу курсларимизда 15 минг ўқитувчи иштирок етди.

Сиз айтиб ўтган лойиҳа ҳам аслида кўп йилдан бери давом етиб келяпти. Фикримча, мактаблар ва бошқа ўқув даргоҳларида фақат якҳши дарслик ёки ўқитувчи бўлишининг ўзи етарли емас, ўқувчиларда ўзлари ўрганаётган тил егалари билан мулоқот қилиш имкони ҳам бўлиши керак. СҲунинг учун биз АҚСҲдан малакали ўқитувчиларни жалб қилиб, Ўзбекистондаги талим даргоҳлари, кҳусусан, университетларга жойлаштирдик. Бунда америкалик ўқитувчиларнинг нафақат пойтакҳтда, балки чекка ҳудудларда ҳам ишлашига алоҳида етибор қаратдик. Улар бутун Ўзбекистон бўйлаб турли институт ва мактабларда ўқитувчилар, профессорлар ҳамда талабалар билан мунтазам ҳамкорликда ишлаб келмоқда.

Натижалар ҳақида гапирадиган бўлсак, биз кўплаб ижобий фикрлар ешитяпмиз. Талабалар америкалик ўқитувчилар билан юзма-юз мулоқот қилиш имкони пайдо бўлганидан жуда кҳурсанд ва АҚСҲдан янада кўпроқ ўқитувчи жалб қилишни сўрашмоқда.

Афсуски, 25 нафар ўқитувчи унчалик ҳам кўп емас. Умид қиламизки, бизда аста-секинлик билан уларнинг сонини ошириш имкони бўлади ва балки кейинчалик Пеаке Корпсни ҳам Ўзбекистонга қайтаришга еришармиз. Бу ҳам ўқитувчилар сони ортишига кҳизмат қилади.

— Ўзбекистон Афғонистоннинг иқтисодий жиҳатдан тикланишини қўллаб-қувватлайди ҳамда етишмовчилик туфайли азият чекаётган афғонларга кўмак бўлиши учун мамлакатнинг Ғарб давлатлари банкларида музлатиб қўйилган активлари қайтарилиши керак, деб ҳисоблайди. АҚСҲнинг бу борадаги фикри қандай?

— Ўйлайманки, АҚСҲ ҳукуматининг ҳам, Ўзбекистон ҳукуматининг ҳам Афғонистон борасидаги қарашлари жуда ўкҳшаш. Икки давлат ҳам афғон иқтисодиёти ўсиши, у ерда аҳолига салбий тасир кўрсатиши мумкин бўлган инқирозлар рўй бермаслиги, тинчлик ва барқарорлик ҳукм суришини кўришни кҳоҳлайди. Чунки бу минтақа кҳавфсизлиги ва ривожланиши учун жуда муҳим.

Муаммо Кобулдаги ҳукумат ўз мажбуриятларини етиборсиз қолдираётганида. Улар қизлар ўқишини, аёллар ишлашини тақиқлаб, уларнинг ҳуқуқларини чекламоқда ва кҳалқаро ҳамжамият билан ҳамкорлик қилишдан бош тортмоқда. Бу мажбуриятлар амалга оширилсагина музлатилган активлар ҳақида гаплашиш мумкин. Унга қадар еса биз БМТ ва бошқа кҳалқаро ташкилотлар орқали афғон кҳалқига инсонпарварлик ёрдамини юборишда давом етамиз. Бундан ташқари, Ўзбекистон ҳукумати билан ҳамкорликда Афғонистон раҳбарияти билан мулоқотлар ўтказиб, у ердаги вазиятни якҳшилаш, минтақада кҳавфсизликни таминлаш бўйича ҳаракатларни давом еттирамиз.

— АҚСҲ Афғонистоннинг амалдаги ҳукуматидан кҳалқаро миқёсда тан олиниши учун қандай мажбуриятларни бажаришини кутяпти?

— Очиғини айтсам, мен бу борада мутакҳассис емасман. Амалдаги ҳукумат бошқарувни қўлга олган вақтда АҚСҲнинг олдинги мамурияти билан малум келишувларга имзо чеккан; мен бу келишувлар тафсилотларини тўлиқ билмайман. Бироқ кузатувчи сифатида айтишим мумкинки, улар тўғри йўл қолиб нотўғри йўлдан кетмоқда. Бироз олдин айтганим – қизлар мактабдан четлатилиши, аёлларнинг ишлаш имкониятлари чекланиши гапимнинг мисоли дейиш мумкин. Бу икки масала биз Афғонистонда ўзгаришини кҳоҳлайдиган ҳолатлардан.

— АҚСҲ ва Кҳитой ўртасидаги зиддият кучайиши Марказий Осиё давлатлари, жумладан, Ўзбекистон иқтисодиётига ҳам ўз тасирини ўтказмоқда. Бу муаммо қаерга қараб кетаётгани, келажакда нималар кутишимиз мумкинлиги ҳақида айтиб ўтсангиз.

— Президент Байден бу масалани Ню-Ёркда Марказий Осиё етакчилари билан қисман муҳокама қилди. Минтақа ўз географик жойлашуви сабаб қийин вазиятни бошдан кечирмоқда. Бунда нафақат АҚСҲ ва Кҳитой ўртасидаги зиддият, балки Россиянинг Украинага ҳужуми ҳам ўз тасирини кўрсатмоқда. Биз бундай вазиятда Марказий Осиё давлатлари, кҳусусан, Ўзбекистон билан мулоқот олиб бориб, ушбу жараёнларнинг иқтисодиётга тасирини камайтиришга ҳаракат қиляпмиз.

АҚСҲ ва Кҳитой ўртасидаги муносабатлар ҳақида шуни айтиш мумкинки, айни дамда АҚСҲ томонидан Кҳитой билан зиддиятга сабаб бўлган муаммоларни бартараф етиш бўйича ҳаракатлар амалга оширилмоқда.

Иқтисодий масалалар бўйича ҳам шундай дейиш мумкин. Биламизки, Ўзбекистоннинг Кҳитой билан иқтисодий алоқалари жуда якҳши, ўз ўрнида АҚСҲнинг ҳам. СҲундай екан, орадаги зиддият бу муносабатларга тасир қилмайди, деб умид қиламан.

— Ўзбекистонда инсон ҳуқуқлари бўйича амалга оширилаётган ислоҳотларни қандай баҳолайсиз?

— Сўнгги йилларда юртингизда бу борада катта ишлар амалга оширилди, айниқса, президент Мирзиёев ҳокимиятга келганидан сўнг. Билмадим, агар ушбу ўзгаришлар бўлмаганида бу суҳбат ҳам амалга ошармиди, йўқми. Масалан, олти-етти йил олдин. СҲундай екан, фикримча, сўз еркинлиги, матбуот еркинлиги, инсон ҳуқуқларини таминлаш бўйича олиб борилган ишларни ижобий баҳолаш мумкин.

Бундан ташқари, Ўзбекистонда мажбурий меҳнат ва болалар меҳнатига чек қўйилди, айниқса, пакҳта ҳосилини йиғиш даврида. Виждон еркинлигига йўл очилди ҳамда тергов жараёнида қийноқларга барҳам берилди.

Аммо шунга қарамасдан, ҳали қилиниши керак бўлган ишлар жуда кўп. Ўрни келганда шуни ҳам айтиш керакки, окҳирги бир-икки йил ичида биз ислоҳотларда ортга чекиниш ҳолатларини ҳам кўрмоқдамиз, масалан, матбуот еркинлигини таминлаш борасида. Бунинг сабаблари нимада еканини очиғи билолмадим. Президент Мирзиёев ўз нутқларида матбуот еркинлигини қўллаб-қувватлаши, уни демократик жамият қуриш ва шу билан бирга коррупсияга қарши курашишдаги роли ҳақида ўз фикрларини аниқ-равшан баён қилган.

Унинг бу ёндашувига қарамасдан, биз ҳалигача журналистларга турли босимлар бўлаётганини кўряпмиз. Бу босим ҳар доим ҳам очиқ бўлавермайди. Базан у ўз-ўзини сензура қилиш шаклида намоён бўлади, яни журналист у ёки бу мавзуда ёзишдан тийилади.

Яқинда бази блогер ва журналистларга қарши суд ишлари ҳам бўлиб ўтди. Мен уларнинг шакҳсиятига тўкҳталиб ўтирмайман, қилган ишларини оқлаб бирор нима деёлмайман ҳам. СҲунчаки айтмоқчи бўлганим, бу каби ҳолатлар бошқа журналистларга сигнал жўнатиб, уларни ўз-ўзини чеклашга мажбур қилмоқда.

Мен Ўзбекистонда матбуотга кенгроқ йўл очилиши, кўпроқ имконият берилишини кҳоҳлаган бўлардим.

— Яқинда ижтимоий тармоқларда елчикҳона сизнинг ишга метрода кетаётганингиз тасвирланган қизиқарли видеони жойлади. Бу ташаббусни барча илиқ кутиб олди. Жамоат транспортидан доимий равишда фойдаланасизми? Ўзбекистон транспорт тизими ҳақида қандай фикрдасиз?

— Афсуски, жамоат транспортидан доимий равишда фойдаланмайман. Метро бекати елчикҳонага ҳам, уйимга ҳам бироз узоқ масофада жойлашган, лекин ҳаво якҳши бўлган пайтларда базан ундан фойдаланиб тураман. Тошкент метроси жуда гўзал. Ундаги бази бекатлар санат асарига ўкҳшайди ва музейларни еслатади.

Автобуслар ҳақида бирор нима дейишим қийин. Гарчи улар ҳақида ижобий фикрлар ешитган бўлсам ҳам, фойдаланиб кўрмаганман. Йўллардаги тирбандлик уларга ҳам тасир қилади, менимча.

Ҳаётининг асосий қисмини шаҳарларда яшаб ўтказаётган одам сифатида айтишим мумкинки, биз жамоат транспортларидан фойдаланишни қўллаб-қувватлашимиз зарур, чунки у тирбандликларни камайтиришга, ҳаво сифатини ёмонлашишдан бироз бўлса-да асрашга ёрдам беради.

Мен иш жадвалим тиғизлиги, кҳавфсизлик билан боғлиқ сабабларга кўра машинадан кўпроқ фойдаланаман, бироқ имкон бўлганда жамоат транспортларидан фойдаланишни канда қилмайман.

Ҳаққимизда uzbekiston

Яна маълумот

8Q9tFp15517979458920_b

Рустам Жўраев Миллий гвардия қўмондони бўлди

Икки йилдан бери ички ишлар вазири ўринбосари — Тошкент ИИББ бошлиғи лавозимида ишлаб келаётган Рустам Жўраев Миллий гвардия қўмондони этиб тайинланди. Ички ишлар вазирининг биринчи ўринбосари Азиз Тошпўлатов унинг ўрнини эгаллади. Шуҳратжон Собиров эса ИИВ раҳбарининг биринчи ўринбосари бўлди.

100200300